สารส้มและคลอรีนในระบบประปาหมู่บ้าน: ขั้นตอน ปริมาณ และการคำนวณงบประมาณ
คู่มือสำหรับผู้ดูแลประปาหมู่บ้านและ อปท. ขั้นตอนผลิตน้ำประปาด้วยสารส้มและคลอรีน อัตราการใช้ วิธีคำนวณปริมาณต่อเดือนเพื่อตั้งงบประมาณจัดซื้อ และการตรวจคลอรีนคงเหลือ
ประปาหมู่บ้านที่ใช้น้ำผิวดิน (แม่น้ำ คลอง อ่างเก็บน้ำ) ต้องอาศัยสารส้มเพื่อกำจัดความขุ่น และคลอรีนเพื่อฆ่าเชื้อโรค การใช้สารเคมีทั้งสองอย่างถูกขั้นตอนและถูกปริมาณคือหัวใจของน้ำประปาที่สะอาดและปลอดภัย
ขั้นตอนผลิตน้ำประปาแบบผิวดิน
ประปาที่ใช้น้ำบาดาล ซึ่งมักใสอยู่แล้วแต่มีเหล็กหรือแมงกานีส มักใช้การเติมอากาศและกรองแทน โดยอาจไม่ต้องใช้สารส้ม แต่ยังต้องเติมคลอรีนก่อนจ่ายน้ำ
อัตราการใช้สารส้ม
ขึ้นกับความขุ่นของน้ำดิบ ช่วงที่พบบ่อยประมาณ 10–50 มก./ลิตร และอาจสูงกว่านี้ในช่วงน้ำหลาก ควรหาค่าจริงด้วย Jar Test
อัตราการใช้คลอรีน
เป้าหมายคือให้มีคลอรีนอิสระคงเหลือที่ปลายท่อประมาณ 0.2–0.5 มก./ลิตร ปริมาณที่ต้องเติมจริงจะมากกว่านี้ เพราะคลอรีนบางส่วนถูกใช้ไปกับสารอินทรีย์และเชื้อโรคในน้ำ (Chlorine demand) จึงต้องปรับจากผลการตรวจวัดจริง
ใช้ เครื่องคำนวณคลอรีน เพื่อแปลงอัตรา มก./ลิตร เป็นกรัมของคลอรีนผงหรือมิลลิลิตรของคลอรีนน้ำ
คำนวณปริมาณต่อเดือน เพื่อตั้งงบประมาณจัดซื้อ
ตัวอย่าง ประปาหมู่บ้านผลิตน้ำวันละ 150 ลบ.ม.
| รายการ | อัตรา | คำนวณ | ปริมาณ/เดือน |
|---|---|---|---|
| สารส้มผง | 30 มก./ล. | 30 × 150 × 30 ÷ 1,000 | 135 กก. |
| คลอรีน (คิดเป็นคลอรีนบริสุทธิ์) | 1.5 มก./ล. | 1.5 × 150 × 30 ÷ 1,000 | 6.75 กก. |
| คลอรีนผง ความเข้มข้น 65% | — | 6.75 ÷ 0.65 | ≈ 10.4 กก. |
ควรเผื่อสำรอง 10–20% สำหรับช่วงน้ำขุ่นมากหรือการล้างระบบ หน่วยงานราชการสามารถ ขอใบเสนอราคาและเอกสารจัดซื้อ ได้
การตรวจคุณภาพน้ำประจำวัน
- วัดคลอรีนคงเหลือที่ถังน้ำใสและบ้านปลายสายด้วยชุดทดสอบคลอรีน
- สังเกตความขุ่นของน้ำหลังกรอง
- ตรวจ pH ของน้ำอย่างสม่ำเสมอ
- บันทึกปริมาณสารเคมีที่ใช้และปริมาณน้ำผลิตทุกวัน ช่วยวางแผนจัดซื้อได้แม่นยำ
- ล้างถังตกตะกอนและถังกรองตามรอบ
คำถามที่พบบ่อย
ประปาหมู่บ้านต้องมีคลอรีนคงเหลือเท่าไร?
แนวทางทั่วไปคือคลอรีนอิสระคงเหลือที่ปลายท่อประมาณ 0.2–0.5 มก./ลิตร เพื่อให้แน่ใจว่าน้ำยังได้รับการป้องกันเชื้อโรคระหว่างส่งไปถึงบ้าน
เติมสารส้มกับคลอรีนพร้อมกันได้ไหม?
ไม่ควรเติมจุดเดียวกัน ให้เติมสารส้มก่อนเพื่อตกตะกอนและกรอง แล้วค่อยเติมคลอรีนหลังกรอง คลอรีนจะทำงานได้มีประสิทธิภาพกว่าในน้ำที่ใสแล้ว
ผลิตน้ำวันละ 100 ลบ.ม. ใช้สารส้มเดือนละเท่าไร?
ถ้าใช้อัตรา 30 มก./ลิตร จะใช้ประมาณ 30 × 100 × 30 ÷ 1,000 = 90 กก./เดือน ควรเผื่อเพิ่มในฤดูน้ำหลาก
สินค้าที่เกี่ยวข้อง
ข้อมูลในบทความนี้เป็นความรู้ทั่วไปเพื่อประกอบการใช้งาน ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์หรือวิชาชีพเฉพาะ โปรดอ่านฉลากสินค้าและปฏิบัติตามคำแนะนำของหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง