สารส้มคืออะไร? ชนิด คุณสมบัติ และประโยชน์ที่ควรรู้
รู้จักสารส้ม (Alum) ให้ครบในหน้าเดียว สารส้มทำจากอะไร มีกี่ชนิด ทำไมทำให้น้ำใส ใช้ทำอะไรได้บ้าง และข้อควรระวังในการใช้งาน
สารส้ม (Alum) เป็นเกลือของอะลูมิเนียมกับซัลเฟตที่ละลายน้ำได้ คนไทยใช้กันมาหลายชั่วอายุคนเพื่อแกว่งน้ำให้ใส ปัจจุบันยังเป็นสารเคมีหลักในการผลิตน้ำประปาทั่วโลก และมีประโยชน์อีกหลายด้านในบ้านและอุตสาหกรรม
สารส้มทำมาจากอะไร
คำว่า “สารส้ม” ในภาษาไทยใช้เรียกสารประกอบของอะลูมิเนียมหลายชนิด ที่พบในท้องตลาดหลัก ๆ มีดังนี้
| ชื่อที่เรียก | ชื่อทางเคมี | สูตร | ลักษณะเด่น |
|---|---|---|---|
| สารส้มขุ่น | อะลูมิเนียมซัลเฟต | Al₂(SO₄)₃·nH₂O | ราคาประหยัด ใช้ผลิตน้ำประปา |
| สารส้มใส | อะลูมิเนียมแอมโมเนียมซัลเฟต | NH₄Al(SO₄)₂·12H₂O | ผลึกใส ละลายเร็ว ไม่มีสารแขวนลอย |
| สารส้มใส (โพแทช) | อะลูมิเนียมโพแทสเซียมซัลเฟต | KAl(SO₄)₂·12H₂O | นิยมทำก้อนระงับกลิ่นกาย |
อ่านเปรียบเทียบละเอียดได้ที่ สารส้มขุ่นกับสารส้มใสต่างกันอย่างไร
ทำไมสารส้มทำให้น้ำใส
ความขุ่นในน้ำเกิดจากอนุภาคดินเหนียวและสารอินทรีย์ขนาดเล็กมากที่มีประจุไฟฟ้าลบ อนุภาคจึงผลักกันและลอยค้างอยู่ในน้ำ ไม่ยอมตกตะกอนเอง
- ทำลายเสถียรภาพ (Coagulation) — เมื่อสารส้มละลาย จะให้ไอออนอะลูมิเนียม (Al³⁺) ที่มีประจุบวกไปหักล้างประจุลบของอนุภาค
- รวมตะกอน (Flocculation) — อะลูมิเนียมทำปฏิกิริยากับน้ำเกิดเป็นอะลูมิเนียมไฮดรอกไซด์ Al(OH)₃ ลักษณะเป็นปุยเจล คอยดักจับอนุภาคให้รวมเป็นก้อนใหญ่ (ฟล็อก)
- ตกตะกอน (Sedimentation) — ฟล็อกที่หนักขึ้นจะจมลงก้นภาชนะ น้ำด้านบนจึงใส
ประโยชน์ของสารส้ม
- ทำน้ำใส ในโอ่ง ถัง บ่อ และระบบประปาหมู่บ้าน — วิธีใช้
- ผลิตน้ำประปา เป็นสารสร้างตะกอนหลักในโรงผลิตน้ำ — ประปาหมู่บ้าน
- ระงับกลิ่นกาย ด้วยก้อนสารส้มใส — วิธีใช้ให้ปลอดภัย
- ปรับสภาพน้ำในบ่อและสระ — ข้อควรระวังกับบ่อปลา
- อุตสาหกรรม เช่น การผลิตกระดาษ ฟอกย้อม และบำบัดน้ำเสีย
- อาหารพื้นบ้าน บางชนิด เช่น การดองให้กรอบ — ต้องใช้เกรดอาหาร อ่านข้อควรรู้
ข้อดีและข้อจำกัด
ข้อดี
- ราคาถูก หาง่าย
- ใช้งานง่าย ได้ผลเร็ว
- ใช้กันแพร่หลาย มีข้อมูลอ้างอิงมาก
ข้อจำกัด
- ไม่ฆ่าเชื้อโรค
- ทำให้ pH ของน้ำลดลง ถ้าใช้มากน้ำจะเปรี้ยวฝาด
- ได้ผลดีในช่วง pH ประมาณ 6–7.5
ข้อควรระวัง
สารส้มโดยทั่วไปมีความเป็นพิษต่ำ แต่ผงสารส้มระคายเคืองตาและทางเดินหายใจได้ ไม่ควรกลืนกินปริมาณมาก และควรเก็บให้พ้นมือเด็ก อ่านต่อ ความปลอดภัยและการเก็บรักษาสารส้ม
คำถามที่พบบ่อย
สารส้มกับเกลือต่างกันอย่างไร?
ทั้งคู่เป็น “เกลือ” ในทางเคมี แต่เกลือแกงคือโซเดียมคลอไรด์ ส่วนสารส้มคือเกลือซัลเฟตของอะลูมิเนียม ซึ่งมีคุณสมบัติสร้างตะกอนได้ เกลือแกงไม่มีคุณสมบัตินี้
สารส้มหมดอายุไหม?
สารส้มเป็นสารค่อนข้างเสถียร ถ้าเก็บในภาชนะปิดสนิท ไม่โดนความชื้น ใช้งานได้นาน แต่ถ้าชื้นอาจจับตัวเป็นก้อนแข็ง ซึ่งยังใช้ได้แต่ตวงยากขึ้น
สารส้มภาษาอังกฤษเรียกว่าอะไร?
เรียกว่า Alum ส่วนสารส้มขุ่นที่ใช้ในระบบประปาเรียกว่า Aluminium Sulfate หรือ Aluminum Sulfate
สินค้าที่เกี่ยวข้อง
ข้อมูลในบทความนี้เป็นความรู้ทั่วไปเพื่อประกอบการใช้งาน ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์หรือวิชาชีพเฉพาะ โปรดอ่านฉลากสินค้าและปฏิบัติตามคำแนะนำของหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง